I. Agroekologia – nie tylko sposób na uprawy
Sama nazwa agroecology łączy dwa pojęcia: rolnictwo i ekologię. Najprościej mówiąc, oznacza takie spojrzenie na produkcję żywności, które uwzględnia zależności między uprawami, zwierzętami, glebą, wodą, klimatem i ludźmi.
Agroekologia to jednak coś więcej niż nauka badająca te współzależności. To holistyczne podejście do rolnictwa i systemu żywnościowego, w którym dąży się do zrównoważonej produkcji żywności przy jednoczesnej trosce o środowisko naturalne. Wykorzystuje naturalne procesy i usługi ekosystemowe, zwiększa różnorodność gospodarstw oraz ich odporność na zmiany klimatu, kryzysy i inne zakłócenia.
Nie dotyczy więc wyłącznie tego, jak uprawiamy rośliny. Obejmuje także to, jak żywność jest przetwarzana, sprzedawana i konsumowana, jakie relacje łączą rolników i konsumentów oraz czy cały system jest sprawiedliwy dla ludzi i bezpieczny dla środowiska.
Agroekologia patrzy na produkcję żywności jak na system, w którym gleba, rośliny, zwierzęta, ludzie i środowisko są ze sobą powiązane. Nie chodzi więc wyłącznie o ograniczenie pestycydów czy nawozów sztucznych. To także troska o bioróżnorodność, odporność gospodarstw, lokalną wiedzę i tradycje żywieniowe, ale również o ludzi, którzy żywność produkują, sprzedają i kupują.
FAO, Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, opisuje agroekologię poprzez 10 wzajemnie powiązanych elementów: różnorodność, współdziałanie, efektywność, recykling zasobów, odporność, współtworzenie i dzielenie się wiedzą, wartości ludzkie i społeczne, kulturę i tradycje żywieniowe, odpowiedzialne zarządzanie oraz gospodarkę obiegu zamkniętego i solidarnościową. To ważne, bo pokazuje, że zmiana systemu żywnościowego nie polega na znalezieniu jednej „idealnej” metody produkcji. Potrzebujemy jednocześnie zmian środowiskowych, społecznych i ekonomicznych.
Właśnie dlatego agroekologia stała się jednym z głównych tematów Reboot Food. W czasach utraty bioróżnorodności, degradacji gleb, zmian klimatu i coraz dłuższych łańcuchów dostaw warto pytać nie tylko o to, ile żywności potrafimy wyprodukować, ale również: w jaki sposób ją produkujemy, kto na tym korzysta, jak wpływa to na lokalne społeczności i czy taki system będzie odporny także w przyszłości. Agroekologia pomaga szukać odpowiedzi na te pytania, łącząc perspektywę środowiskową z gospodarczą i społeczną.












II. Reboot Food – od pola do talerza. Czego nauczyliśmy się o żywności?
Skąd pochodzi nasze jedzenie? Kto i w jakich warunkach je produkuje? Dlaczego ziemniaki z drugiego końca Europy mogą być tańsze od tych wyhodowanych kilkanaście kilometrów od nas? I co wspólnego z tym wszystkim mają klimat, gleba, bioróżnorodność, lokalni producenci i nasze codzienne wybory?
To właśnie od takich pytań zaczynaliśmy działania realizowane w ramach projektu Rebooting the Food System – Od pola do talerza.
Jedzenie to cały system
Żywność nie pojawia się po prostu na sklepowej półce czy w szkolnej kuchni. Za każdym produktem stoi cały system: ziemia, woda, praca rolników, transport, przetwórstwo, handel, gastronomia i wreszcie my – osoby, które wybierają, kupują, przygotowują i jedzą.
W projekcie chcieliśmy pokazać młodym osobom, że sposób produkowania żywności ma znaczenie dla środowiska, klimatu i lokalnych społeczności, a gastronomia może być ważną częścią zmiany systemu żywnościowego.
Dlatego jednym z najważniejszych tematów naszych działań była agroecology – podejście, które łączy wiedzę o rolnictwie i ekologii z troską o ludzi, lokalne społeczności i sprawiedliwy dostęp do żywności.
Od teorii do kuchni
Do projektu zaprosiliśmy uczennice, uczniów i nauczycieli z pięciu małopolskich szkół o profilu gastronomicznym. Była to całoroczna praca prowadzona w roku szkolnym 2025/2026. Oczywiście nie chcieliśmy zatrzymać się na wykładach. Uczyliśmy się poprzez doświadczenie, rozmowę, gotowanie i spotkania z osobami, które na co dzień zajmują się żywnością.
Podczas warsztatów rozmawialiśmy między innymi o agroekologii, bioróżnorodności, lokalnej i sezonowej żywności, ograniczaniu marnowania jedzenia oraz współczesnych wyzwaniach systemu żywnościowego.
Lokalność i sezonowość szczególnie trafiły do młodzieży. Kiedy pod koniec roku szkolnego poprosiliśmy uczestniczki i uczestników o podsumowanie zdobytej wiedzy i sformułowanie własnych postulatów, właśnie te tematy wybrzmiały najmocniej. W przygotowanych przez młodzież manifestach szczególnie często pojawiały się odniesienia do lokalnych i sezonowych warzyw, owoców oraz grzybów. Odkrywaliśmy również mniej oczywiste składniki kuchni – jadalne dzikie rośliny.
Były też wizyty studyjne. Najpierw odwiedziliśmy Targ Pietruszkowy, gdzie młodzież mogła poznać lokalnych producentów i zobaczyć z bliska, jak wygląda sprzedaż żywności w krótkim łańcuchu dostaw.
Później odwiedziliśmy Krakowską Farmę Miejską – miejsce, które pokazało, że produkcja żywności może odbywać się również w mieście i być częścią lokalnego systemu żywnościowego.
Obie wizyty były okazją do rozmowy o tym, skąd pochodzi nasze jedzenie i jaką drogę pokonuje od pola do talerza.








Sprawdzaliśmy, ile kilometrów ma nasz obiad
Ważną częścią projektu były ćwiczenia pozwalające spojrzeć na żywność z zupełnie innej perspektywy. Jesienią 2025 roku przećwiczyliśmy je z uczennicami i uczniami pięciu małopolskich szkół gastronomicznych, dzięki czemu mogliśmy sprawdzić, jak działają w praktyce i jakie pytania uruchamiają wśród młodzieży.
W jednej z kart pracy uczennice i uczniowie analizują skład przykładowych zestawów obiadowych i sprawdzają, skąd pochodzą poszczególne produkty. Bataty z Egiptu, czosnek z Chin czy jabłka z Chile szybko pokazują, że zwykły obiad może mieć za sobą tysiące kilometrów podróży. Dla porównania inne zestawy opierają się na produktach z Małopolski i pozostałych regionów Polski. Ćwiczenie staje się punktem wyjścia do rozmowy o lokalności, sezonowości, transporcie i związanych z nim emisjach, a także o krótszych łańcuchach dostaw.
W innym ćwiczeniu młodzież wciela się w rolników, właścicieli dużych sklepów oraz konsumentów. Każda grupa patrzy na system żywnościowy z własnej perspektywy i zastanawia się, czy da się pogodzić interesy wszystkich jego uczestników oraz co musiałoby się zmienić, aby współpraca była bardziej uczciwa i korzystna dla wszystkich. Pytamy też, jak decyzje jednej grupy wpływają na pozostałe oraz co może się wydarzyć, jeśli w podejmowanych dziś decyzjach zabraknie długofalowej perspektywy i myślenia o przyszłości.
Było też dużo gotowania – konkurs kulinary w czerwcu 2026 roku
Projekt był kierowany przede wszystkim do młodych osób związanych z gastronomią, dlatego teoria regularnie spotykała się z praktyką. Podczas zajęć uczestniczki i uczestnicy poznawali nowe produkty i techniki, eksperymentowali, pracowali zespołowo i szukali sposobów na tworzenie potraw wykorzystujących sezonowe składniki, lokalne produkty oraz to, co często niepotrzebnie uznajemy za odpad. Finałem tej części projektu było wspólne gotowanie i międzyszkolne spotkanie konkursowe, podczas którego liczyły się nie tylko smak i pomysł, ale również organizacja pracy, współpraca i kreatywność.
Wyniki opublikowaliśmy po konkursie.






Wiedza zostaje – materiały edukacyjne Reboot Food
Od początku zależało nam na tym, żeby doświadczenia z projektu nie skończyły się wraz z ostatnim warsztatem. Dlatego na podstawie zajęć prowadzonych i testowanych w szkołach przygotowaliśmy pakiet materiałów edukacyjnych, z którego mogą korzystać nauczycielki, nauczyciele, edukatorzy i edukatorki.
W jego skład wchodzą m.in.:
- prezentacja „Od pola do talerza – czyli dlaczego agroekologia jest tak ważna”, wprowadzająca w historię przemian rolnictwa, problemy współczesnego systemu żywnościowego oraz podstawy agroekologii;
- scenariusz zajęć, pomagający przeprowadzić lekcję lub warsztat krok po kroku (dla klas I-III szkół podstawowych i IV-VIII oraz szkół średnich);
- karty pracy, poświęcone drodze żywności;
- quiz Kahoot, pozwalający w interaktywny sposób sprawdzić i utrwalić wiedzę;
- Agrogra – karciana gra edukacyjna o agroekologii, dzięki której o systemie żywnościowym można rozmawiać również poprzez wspólną zabawę.
Materiały zostały pomyślane tak, aby można było z nich korzystać zarówno z młodszymi uczennicami i uczniami – od IV klasy szkoły podstawowej – jak i z młodzieżą szkół ponadpodstawowych.



Zapraszamy do korzystania z materiałów: https://otwartyplan.org/tydzien-edukacji-globalnej-2026/
Od pola do talerza – i z powrotem
Reboot Food pokazał nam przede wszystkim, że rozmowa o przyszłości żywności nie musi zaczynać się od skomplikowanych wykresów i wielkich strategii. Może zacząć się od pytania o ziemniaka na talerzu. Skąd przyjechał? Kto go wyhodował? Ile osób uczestniczyło w jego drodze do naszej kuchni? Czy można było kupić go bliżej? Co stanie się z obierkami? I jak wyglądałoby rolnictwo, gdyby ważna była nie tylko jak największa produkcja, ale również zdrowa gleba, bioróżnorodność, godne warunki pracy i odporność lokalnych społeczności? Bo sposób, w jaki produkujemy, kupujemy i przygotowujemy jedzenie, jest częścią znacznie większej układanki. I każdy z nas jest jej częścią.
Rebooting the Food System – Od pola do talerza jest projektem realizowanym przez Fundację Otwarty Plan w ramach europejskiego programu DEAR.
